:mentalKLINIK’in OKSİMORON PERFORMANSI: "DEHŞETLİ GÜZEL"

PİLEVNELİ Galeri tarafından düzenlenen, :mentalKLINIK’in Dehşetli Güzel başlıklı performansı, 28 Şubat-23 Mart 2025 tarihleri arasında İstanbul Markiz Pastanesi’nde gerçekleşti. 

:mentalKLINIK, Dehşetli Güzel / Awfully Marvelous, Sergi Pastası

Dehşetli Güzel performansı, izleyiciyi, bir parti sonrasından kalan artık, pis, sigara izmaritlerine bulanmış pastaları yemeye davet etti. Performansın Dehşetli Güzel olarak belirlenmiş adından başlayarak, aşırı yorum ve göstergelerdeki anlam kaymaları, dile, kültüre ve yaşam biçimimize dair çarpıcı bir eleştiri sunarak izleyiciye aktarıldı.

:mentalKLINIK, 1998 yılında Yasemin Baydar ve Birol Demir tarafından kurulmuş olan bir sanatçı kolektifidir. Sanatsal yönelim açısından özellikle çok duyusal performanslarıyla bilinen kolektif, neon, video, heykel, robotik, yeni medya ve yerleştirme gibi medyaları kullandıkları çok yönlü bir sanatsal yaklaşım sergiliyor. Kolektifin ismi, Yasemin Baydar’ın mental ve Birol Demir'in klinik kavramlarını temsil etmesiyle oluşuyor. Ancak :mentalKLINIK ifadesi, bu ikiliyi aşan, merkeziyetsiz ve anlam sınırlarını zorlayan üçüncü bir kimliği işaret ediyor. :mentalKLINIK ifadesinin tipografik seçimine baktığımızda, dil ve anlam arasındaki yerleşik göstergelere meydan okuduklarını, kelime ikilisinin işaret ettiği yön açısından ise zihinsel anlamda akut tanı ve teşhis peşinde olduklarını anlamaktayız.

Dehşetli Güzel performansı da böyle pek çok gömülü anlam barındırıyor. Her şeyden önce performansın başlığı, :mentalKLINIK’in oksimoron ifade linguistiğine olan eleştirel yaklaşımını gösteriyor. Öyle ki dekostrüktivizm ve hakikat sonrası ideolojiyle birlikte, dil ile anlam arasındaki göstergelerin istikrarsızlaştığı kısmi semiyotiklerle kendimizi ifade ediyoruz. Dehşetli Güzel performansı da başlığı ile böyle bir oksimoron epistemolojiyle yola çıkıyor. Hem dehşetli hem de güzel ya da dehşetli derecede güzel olan bu başlık, performansın içeriğindeki eleştirel tona da referans veriyor.

Markiz Pastanesi, Duvar Resmi, İstanbul

İstiklal Caddesi üzerinde bulanan Markiz Pastanesi, 1840 yılında açılışı yapılan Passage Orientale’in giriş katında bulunuyor. İlk olarak LeBon adıyla hizmet veren pastane, daha sonra Paris’te üretilen Marquise de Sevigne çikolatalarının kalitesine öykünerek Markiz adıyla hizmet vermeye başlamış. Mekânın duvarları, o dönem Fransa’dan getirilen Art-Noveau tarzı panolar ile süslü ve performansa girişte izleyici öncelikle bu tarihi atmosferden büyüleniyor. Performansa girişte sizin için ayrılmış olan masaya oturur oturmaz, :mentalKLINIK’in Orkun Şentürk’le birlikte ürettiği, dedikodular, söylentiler ve güncel tartışmaları içeren Hayalet Parıltılar adlı ses enstalasyonu sizi karşılıyor. Duymazlıktan gelemediğiniz, kayıtsız da kalamadığınız bu dedikodular mekânın tarihi açısından bir dönem İstanbul’unun entelijansiyasını bir araya getiren merkezi konumunu işaret ediyor.

:mentalKLINIK, Dehşetli Güzel / Awfully Marvelous

Bu ses enstalasyonuna, mekânın belli yerlerinden gelen ve şampanya ile karışık patlamış şeker kokusunu andıran Dehşetli Zeki adlı koku yerleştirmesi eşlik ediyor. Tam bu sırada garsonlar konuklardan içecek siparişi almaya geliyor. Bu andan itibaren performansta size biçilen konum apaçık hale geliyor. Çünkü servis tabakları üzerinde bulunan menü ya da sergi broşürü, tabağınıza öylesine buruşturulup bırakılmış bir özensizlikle sizi karşılıyor. Böylece izleyici bir gece önce yapılmış ve çoktan bitmiş bir partinin artıklarıyla karşı karşıya olduğunu anlıyor. Kahve ve çay ikramlarının ardından :mentalKLINIK’in Tuğana Okan Nalçacı ile hazırladığı Dehşetli Güzel kutlama pastası servise hazırlanıyor.

:mentalKLINIK, Dehşetli Güzel / Awfully Marvelous, Sergi kahvesi

Beton grisi bir renge sahip olan pasta, vanilyalı ve incir çekirdekli karbon kek, lavantalı ve vanilya çubuklu karbonlu pastacı kreması ve karbon beyaz çikolatalı ganajla kaplamalı. Performansın bir parçası olarak bu kutlama pastası tıpkı bir betonu parçalar gibi, şef tarafından çekiçle kırılarak yarısı parçalanıyor ve ardından üzerine şekerden yapılmış sigara izmariti, simsiyah küle benzeyen, isli jelden yapılmış kirli buz küpleri ve inşaat molozlarını andıran crumble ekleniyor. Bu eklemelerin ardından, bir gece önceden kalmış ve taşa dönmüş, kir, pislik içindeki artık pasta izleyiciye servis ediliyor. Pastanın tadı da tıpkı görünüşü gibi betonu andırıyor. İzleyici olarak pastayı yiyor ve bize reva görülen bu muamelenin anlamlarını sorgulamaya başlıyoruz.

:mentalKLINIK, Dehşetli Güzel / Awfully Marvelous, Sergi Broşürü

:mentalKLINIK’in bu performansı onların çalışma pratiklerinin temelini oluşturan teşhis koyma ve bu teşhisi oksimoron bir karşıtlık estetiğiyle yansıtma yöntemlerini ortaya koyuyor. Burada teşhisi koyulan vaka, hızlı nüfus artışı ve plansız şehirleşmenin bir sonucu olarak betonlaşma olgusu. Doğal çevrenin kaybedildiği, insani yaşam standartlarının terk edildiği, nitelikten çok niceliğin değerli olduğu, kentlerin kimliksizleşmesine neden olan bu durum kültür endüstrisinin domine ettiği tek tip eğlence biçimleri üzerinden yeniden yorumlanıyor. Sosyal medyanın da etkisiyle şekillenen bu eğlence biçimleri, bir tür gösteri toplumu ikonolojisi yaratıyor. Bu durum, ne tamamen uzak durabildiğimiz ne de dâhil olunca tatmin olabildiğimiz ironik bir kaçırma korkusu (FOMO - fear of missing out) evreninde bizi sıkıştırıyor. Anksiyetemizi körükleyen bu nevrotik, öforik ve hedonist retorik, tüketim alışkanlıklarımızı yönlendiren ilişki biçimlerini açığa çıkararak ve bizi kaybettiğimiz öznelliğimize geri dönmeye davet ediyor.